มัดหมี่อีสาน

posted on 05 Mar 2008 16:45 by buabrocade

 

 *ได้อ่านบทความเกี่ยวกับผ้าไหมมัดหมี่ ที่เขียนขึ้นเฉพาะ สำหรับนิทรรศการศิลปะดลใจ ตอน พลังใจในผ้าทอ  เห็นว่าเป็นบทความที่เรียบง่าย งดงาม และสะท้อนวัฒนธรรมชุมชนอีสานได้อย่างลึกซึ้ง ก็เลยหยิบขึ้นมาให้อ่านกันค่ะ

........................................................................................

 มัดหมี่อีสาน 

            ทำไมต้องมัดหมี่อีสาน  เพราะเป็นศิลปะโดยตรงของศิลปะประจำถิ่นของสุภาพสตรีชาวอีสาน มัดหมี่แปลว่ามัดเส้น  ก่อนมีปอฟาง ชาวบ้านใช้ปอกล้วยนวลเป็นวัสดุในการมัดหมี่ ด้วยคุณสมบัติบางประการของปอกล้วยจะทำให้ขอบของลาย  ค่อนข้างซึมซอฟไม่แข็งกระด้างเป็นลายกราฟฟิคเหมือนปัจจุบัน ผู้เขียนเคยเห็นงานมัดหมี่เก่าๆของชาวบ้าน เป็นลายน่ารักมาก เคยเห็นจากผ้าห่อคัมภีร์แถวๆร้อยเอ็ด  การมัดเส้นนั้นช่างมัดหมี่จะต้องขึ้นเส้นเป็นลำเสียก่อน  มัดย้อมเป็นสีต่างๆ และนำมาทอที่ภาษาอีสานเรียกว่า  ตำ  ก็จะเกิดลายตามที่เหล่าช่างทอหูก กำหนดไว้

            ผ้ามัดหมี่อีสาน ซึ่งส่วนมากจะเป็นผ้าไหม ความนิยมในการมัดผ้าฝ้ายมีน้อยกว่า อาจเป็นเพราะว่า เส้นฝ้ายใหญ่กว่าเส้นไหม คงไม่สะดวกเท่าที่ควร ในการทอผ้าลายผ้าฝ้ายส่วนใหญ่จึงเป็นลายขิดเสียมากกว่า  ถ้าถามว่าผ้าไหมมัดหมี่อีสานมีตั้งแต่เมื่อไหร่  ใครเป็นผู้คิดค้น  นี่ถามตามภาษาคนเมืองนะจะบอกให้   ก็จะได้คำตอบจากแหล่งแม่ใหญ่ผู้ชำนาญการ ในการทำผ้ามัดหมี่ว่า  มีมาตั้งแต่ครั้ง  ปู่สังกะสา ย่าสังกะสีภาษาเป็นคำคล้องจองฟังแล้วแทบไม่รู้เลยว่ามีมาตั้งแต่ครั้งไหน  อันว่าคำตอบดังกล่าวนี้ ถ้านำมาสรุป  เพื่อความเข้าใจของหมู่ชนทั้งหลายก็จะได้ความว่า มีมาโดนแล้วค่ะมีมาตั้งแต่นานแล้ว  เป็นโบราณกาลนานมาแล้ว  นับยุคสมัยไม่ได้หลอกค่ะ อย่าไปสนใจเรื่องยุคสมัยหรือกาลเวลาเลย  ให้ดูลวดลายอันแสนวิจิตรพิศวงกันเลยจะดีที่สุด  เพราะเวลาก็เป็นเรื่องอกาลิโก   การสืบทอดทำเป็น  เป็นสิ่งสำคัญที่สุดในการผดุงศิลปะพื้นบ้าน  และวัฒนธรรมชุมชนของไทบ้าน

 

 

 

              ชาวบ้านอีสานแต่ก่อนลูกสาวบ้านไหนทอหูกไม่เป็นมัดหมี่ไม่ได้  ก็ยังไม่ได้แต่งงานเป็นอันขาด  ความสำคัญของการทอหูก  ตำผ้าไหม  อยู่ที่ผ้าไหว้แม่ย่าเป็นสิ่งสำคัญสุด  แถวขอนแก่น  บ้านไผ่เมืองพล  จะไปซื้อเครื่องไหว้ญาติเจ้าบ่าวจากแก้งค้อเหมือนสมัยนี้ไม่มี   ความสามารถในงานทอผ้าไหมเป็นเรื่องสำคัญที่สุด   เพราะเป็นส่วนสำคัญของหัวเลี้ยวหัวต่อในการสร้างครอบครัว และการดำรงชีวิตของชุมชนเป็นองค์รวม  เรื่องนี้สำคัญที่สุด  พอบ้านเมืองเปลี่ยนแปลงไปหาสังคมอุตสาหกรรมมากๆ  เราก็ล้มเหลวในการสืบทอดเรื่องผ้าไหมมัดหมี่แทบโดยสิ้นเชิง  ซึ่งถือว่ายังเป็นความโชคดีของบ้านเมืองที่ยังมีผู้สืบทอดเอาไว้บ้าง  ดังงานดลใจรุ่งอรุณนำมานำเสนอเป็นงาน  พลังใจในผ้าทอ ครั้งนี้ถือว่าน่าสนใจเป็นที่สุด  คุณสงคราม   งามยิ่ง  ก็ไม่ใช่ช่างสืบทอดการทำผ้าไหมมัดหมี่ธรรมดา  เพราะคุณสงครามเป็นช่างคนสำคัญของอำเภอชนบท  จังหวัดขอนแก่น  นอกจากเป็นการสืบทอดวิชามัดหมี่ ให้มั่นคงยืนยงไว้ได้อย่างเต็มภาคภูมิแล้ว  คุณสงคราม   ก็ถือเป็นระดับครูบาอาจารย์ทางด้านมัดหมี่ชนบท  เพราะสามารถพัฒนาผ้ามัดหมี่ไปได้อีกกว้างไกลทั้งลวดลาย  และสีสันอันงดงามประณีตเป็นที่สุด  ความซับซ้อนในลายหมี่ของคุณสงคราม  ทำตามก๊อปปี้ได้ยากยิ่ง ช่างทอหูกไม่ถึงขั้นก็ทำตามยาก  อันนี้ถือว่า สร้างสรรค์อย่างรุดหน้า  สมที่ได้รับเกียรติ์เป็นช่างหูกมือทองไม่ต้องไปพูดถึงรางวัลชนะเลิศในการประกวดผ้าไหมมัดหมี่ที่จัดเป็นประจำ  ในงานเทศกาลผ้าไหมประจำปี  ทุกๆปีของจังหวัดขอนแก่น  ท่านรับรางวัลอยู่เป็นประจำ  ในแง่การคิดริเริ่มสร้างสรรค์ และงานผ้าไหมมัดหมี่วิจิตร

 

             ทำไมต้องผ้าไหมมัดหมี่อีสาน  หาคำตอบยากมากเป็นเหตุผลในเชิง ภูมินิเวศน์ และนิเวศวิทยาทางวัฒนธรรม   ที่สร้างสรรค์สิ่งนี้มาอย่างเหมาะสมลงตัว  ไม่ว่าวัสดุที่นำมาใช้ และภูมิปัญญาคิดค้นสมดุลย์กับวิถีชีวิต  จนมาถึงรูปร่างหน้าตาผิวพรรณของคนในละแวกนั้น  ผู้เขียนเคยสังเกตเห็นด้วยสายตา  อันแยบคายเกี่ยวกับผู้หญิงอีสานกับผ้าไหมมัดหมี่   เมื่อครั้งหนึ่งได้เห็นพวกแม่ใหญ่กลุ่มหนึ่งประมาณ 7-8  คน  เดินไปบนคันนาจะไปทำบุญที่วัดในเทศกาลงานบุญ  ทุกคนนุ่งซิ่นมัดหมี่ สีผ้ามัดหมี่ที่ตัดกับต้นข้าวอ่อนที่กำลังจะตั้งท้อง   สีเขียวอ่อนเรือง ด้วยแสงแดดสะท้อนเงามาทับกับผ้ามัดหมี่  ดูมีความสง่างามขลัง และศักดิ์สิทธิ์เป็นที่สุด  ผู้เขียนได้รู้สึกถึงความอิ่มเอิบในวัฒนธรรมผ้าไหมมัดหมี่อีสาน แต่นั้นมาจนมิอาจลืมเลือน

 ผู้เขียนคือ    อาจารย์ผ่อง เซ่งกิ่ง

หัวหน้าชุมชนบ้านช่าง /สถาบันอาศรมศิลป์

Comment

Comment:

Tweet

ภาษาไพเราะมาก ๆ เลย ขอให้เขียนเก่งยิ่งขึ้นนะคะ...

#3 By book_smile (125.24.12.185) on 2008-08-12 01:27

ขอบคุณนะคะ ที่เข้ามาเยี่ยม กำลังหัดเขียนบล็อกอยู่ วันหลังจะไปเยี่ยมบ้างนะคะconfused smile

#2 By be a bua on 2008-03-05 17:30

สวยๆๆดีนะopen-mounthed smile

#1 By gamp on 2008-03-05 17:07